Rwa kulszowa

Rwa kulszowa

Rwa kulszowa, zwana też korzonkami lub ischialgią jest częstym schorzeniem charakteryzującym się silnym, rwącym bólem biegnącym od dołu pleców pleców lub od pośladków do kończyny dolnej. Obarczeni cierpieniem pacjenci usilnie starają się znaleźć odpowiedź na pytanie: jak wyleczyć rwę kulszową? Naturalnie chcą oni, aby leczenie rwy kulszowej było szybkie i skuteczne. Niestety najczęściej stosowane w Polsce tradycyjne metody leczenia rwy kulszowej często wiążą się z długotrwałą, uciążliwą oraz przepełnioną bólem terapią, która nie zawsze przynosi wymarzone efekty. Tak upragnioną przez pacjentów szybką i głęboką ulgę w cierpieniu możemy osiągnąć, stosując przezotworowe zastrzyki nadtwardówkowe.

 

Definicja rwy kulszowej

Rwa kulszowa jest zespołem objawów wywołanych zaburzeniami ze strony nerwu kulszowego. Nerw kulszowy jest największym nerwem w ciele człowieka, a jego odgałęzienia unerwiają tylną część uda oraz łydkę. Nerw kulszowy powstaje w wyniku połączenia wielu różnych włókien nerwowych, które pochodzą z korzeni nerwowych: L4, L5, S1, S2 oraz S3. Ucisk i/lub zapalenie tych korzeni jest najczęstszą przyczyną rwy kulszowej. Dużo rzadziej rwa kulszowa jest wywołana przez zapalenie nerwu kulszowego lub ucisk w obrębie jego przebiegu, na przykład przez zlokalizowany w pośladku mięsień gruszkowaty.

Rwa kulszowa – objawy

Ostra rwa kulszowa

Ostra rwa kulszowa może zaczynać się bez uchwytnej przyczyny. Typowym objawem rwy kulszowej jest silny, przeszywający ból promieniujący od dołu pleców (lędźwie, okolica kości krzyżowej) lub pośladków do tylnej lub bocznej części kończyn dolnych, często aż do stopy. Jest to ból przypominający drętwienie nogi, drażnienie prądem elektrycznym, cierpnięcie, mrowienie (parestezje). Z reguły ból jest jednostronny, jednak w przypadku rwy kulszowej obustronnej promieniuje do obu nóg. Często występuje silny skurcz mięśni tułowia, który może prowadzić do wykrzywienia tułowia i miednicy. Niekiedy jedna z nóg nagle wydaje się krótsza, występują kłopoty w poruszaniu się. Pacjenci często określają te dolegliwości mówiąc, że ich „powykrzywiało. Ból bardzo często uniemożliwia lub poważnie zakłóca sen. Brak snu dodatkowo przyczynia się do zwiększenia dyskomfortu pacjenta.

 

Przewlekła rwa kulszowa

Rwa kulszowa przewlekła powstaje, kiedy dolegliwości utrzymują się przez długi czas. Spowodowana bólem nieprawidłowa postawa utrwala się, powstają przykurcze w stawach. W mięśniach dochodzi do tworzenia się bolesnych punktów spustowych. Ból zaczyna utrwalać się w rdzeniu kręgowym oraz mózgu. Mogą pojawić się objawy przypominające depresję, płaczliwość, drażliwość.

 

Objawy alarmowe w rwie kulszowej

Niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem lub zadzwoń na numer alarmowy, jeśli wystąpią u Ciebie:

 

  • niedowład – znaczne osłabienie lub paraliż kończyny dolnej (rwa kulszowa porażenna), co najczęściej objawia się opadaniem stopy
  • zaburzenia kontrolowania oddawania moczu lub/i stolca wywołane uszkodzeniem funkcji zwieraczy pęcherza moczowego i/lub odbytu.
  • zaburzenia czucia.

Przyczyny rwy kulszowej

Dyskopatia

Rwa kulszowa w dyskopatii
Dyskopatia stanowi najczęstszą przyczynę rwy kulszowej. Dyski (krążki międzykręgowe) znajdują się między trzonami kręgów. Kiedy zewnętrzna część dysku (pierścień włóknisty) ulega pęknięciu, jego galaretowate jądro miażdżyste zostaje wyciśnięte na zewnątrz, tworząc przepuklinę jądra miażdżystego. W sąsiedztwie uszkodzonego dysku znajdują się korzenie nerwowe, które po wyjściu z kręgosłupa wchodzą w skład nerwu kulszowego. Korzeń nerwowy jest delikatną strukturą, a jego uszkodzenie może wiązać się z silnym bólem promieniującym do nogi, zaburzeniami czucia lub siły mięśniowej. Kiedy przepuklina uciska sąsiadujący z nią na korzeń nerwowy (tzw. konflikt korzeniowy) może dochodzić do jego mechanicznego podrażnienia bądź też uszkodzenia. Dodatkowo, wyciśnięte galaretowate jądro miażdżyste wywołuje chemiczne podrażnienie oraz zapalenie korzenia, który staje się przez to nabrzmiały. Zwiększenie się średnicy korzenia przez jego obrzęk sprawia, że przepuklina uciska go jeszcze bardziej, co wzmaga jego mechaniczne drażnienie lub/i uszkodzenie. Procesy te powodują bardzo silny, rwący ból oraz mogą prowadzić do zaburzeń czucia lub niedowładów. Podczas leczenia zastrzykami nadtwardówkowymi następuje wypłukanie i rozcieńczenie drażniących substancji, a precyzyjnie podany silny lek przeciwzapalny powoduje uśmierzenie zapalenia, ustąpienie obrzęku oraz w efekcie zmniejszenie się ucisku przepukliny na korzeń nerwowy. Ostrzyknięcie kręgosłupa w ten sposób sprawia, że dolegliwości bólowe szybko ustępują. Jest metoda często stosowana w leczeniu rwy kulszowej w USA i Europie Zachodniej, obecnie dostępna też w Polsce.

 

Zwężenie kanału kręgowego (ciasnota kanału kręgowego)

Kiedy otwory międzykręgowe lub kanał kręgowy ulegają zwężeniu dochodzi do ucisku rdzenia kręgowego oraz nerwów. Zwężenie (stenoza) kręgosłupa jest najczęściej wywołana przez zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Stenoza kręgosłupa może być też następstwem przesunięcia (ześlizgu) kręgów, co nazywane jest jako kręgozmyk.

 

Zespół mięśnia gruszkowatego (rwa kulszowa gruszkowata)

Mięsień gruszkowaty znajduje się głęboko w pośladku w bezpośrednim sąsiedztwie nerwu kulszowego. Zespół mięśnia gruszkowatego najczęściej polega na znacznej bolesności samego mięśnia. Dolegliwości najczęściej nasilają się przy siedzeniu. W rzadkich przypadkach mięsień gruszkowaty może drażnić przylegający do niego nerw kulszowy, wywołując objawy rwy kulszowej. W obu przypadkach leczenie polega na rozciąganiu mięśnia gruszkowatego oraz jego nastrzyknięciu. Z uwagi na to, że mięsień znajduje się bardzo głęboko, najlepsze efekty leczenia są osiągane przy zastosowaniu aparatury umożliwiającej wizualizację igły oraz mięśnia. Zastrzyk jest szybki i mało bolesny.

 

Ciąża

Podczas ciąży następuje zwiększenie masy ciała, przesunięcie się środka ciężkości oraz zmiany hormonalne prowadzące do rozluźnienia stawów miednicy. Powyższe zmiany, wraz z uciskiem spowodowanym przez rosnącą macicę i płód mogą prowadzić do wystąpienia bólów pleców oraz rwy kulszowej.

 

Inne przyczyny

Rwa kulszowa może być również spowodowana przez guzy uciskające rdzeń kręgowy lub korzenie nerwowe. Uraz kręgosłupa, jak na przykład w wyniku wypadku samochodowego może spowodować rwę.

Rozpoznanie i diagnostyka

 

Badanie lekarskie

Najważniejsze jest dokładne badanie przez doświadczonego lekarza. Specjalistami od leczenia rwy kulszowej są lekarze rehabilitacji medycznej, ortopedzi, neurolodzy i neurochirurga. Poprzez wywiad oraz umiejętne badanie pacjenta lekarz jest w stanie z dużym prawdopodobieństwem znaleźć przyczynę bólu.

 

Rezonans magnetyczny (MRI)

Rezonans magnetyczny kręgosłupa lędźwiowego jest bardzo pomocny w diagnostyce rwy kulszowej, gdyż to badanie obrazowe jest w stanie dokładnie pokazać przepukliny i wypukliny krążków (dysków) międzykręgowych kręgosłupa oraz ich ucisk na nerwy rdzeniowe wchodzące w skład nerwu kulszowego. Rezonans magnetyczny to najlepsze badanie w diagnostyce rwy kulszowej i bólu pleców.

 

Tomografia komputerowa

Badanie tomografii komputerowej jest przeprowadzane u pacjentów, u których istnieją przeciwwskazania do wykonania rezonansu magnetycznego. Najczęściej dotyczą one niekompatybilnych z rezonansem implantów takich jak śruby, płytki, rozruszniki serca.

 

Zdjęcie RTG

Zdjęcie rentgenowskie kręgosłupa L-S (lędźwiowo-krzyżowego) może być również pomocne, jakkolwiek dostarcza mniej informacji niż rezonans lub tomografia.

Rwa kulszowa – leczenie

Leczenie rwy kulszowej powinno mieć na celu szybką i kompletną ulgę w cierpieniu, tak aby pacjenci mogli jak najszybciej zapomnieć i bólu i znów cieszyć się życiem. Terapia powinna być nakierowana przede wszystkim na przyczynę bólu.

 

Leczenie minimalnie inwazyjne (nieoperacyjne): przezotworowe zastrzyki nadtwardówkowe

Najszybsze wyniki leczenia osiągamy, kiedy leki podane są dokładnie tam, gdzie znajduje się źródło bólu, czyli w bezpośrednią okolicę uciśniętego przez dysk korzenia nerwowego. Przezotworowe zastrzyki nadtwardówkowe (epiduralne, nadoponowe), (ang. Transforaminal Epidural Steroid Injections) są metodą leczenia rwy kulszowej prowadzącą do na uzyskania szybkiej i znaczącej poprawy oraz uniknięcia skutków ubocznych przyjmowania dużych dawek tabletek przeciwbólowych. Zastrzyk nadtwardówkowy jest rodzajem bardzo precyzyjnej blokady kręgosłupa, która szybko likwiduje zapalenie i obrzęk nerwu oraz zmniejsza jego ucisk, przez co pacjent szybko doznaje uczucia głębokiej ulgi w cierpieniu. Zapalenie, obrzęk oraz ból ustępują, dzięki temu, że:

  • Nastrzyknięcie rozcieńcza oraz wypłukuje drażniące korzeń nerwowy substancje, które pojawiają się w wyniku przepukliny jądra miażdżystego.
  • Silnie działający lek przeciwzapalny zostaje podany bezpośrednio w okolicę uciśniętego i objętego zapaleniem korzenia nerwowego.
  • Podawany jest miejscowo działający środek znieczulający, który usuwa ból.

Niezbędne do wykonania tego zabiegu są specjalistyczny sprzęt oraz doświadczenie, dzięki którym lekarz podaje lek dokładnie w miejsce ucisku korzenia. Takie leczenie trwa krótko, jest to zabieg ambulatoryjny, po którym pacjent udaje się do domu.

 

Dlaczego nieleczenie lub nieskuteczne leczenie rwy kulszowej jest niebezpieczne?

Nieleczony ból utrwala się, prowadząc do powstania bólu przewlekłego, który jest znacznie trudniejszy do wyleczenia. Z czasem wytwarzają się zmiany w mózgu, rdzeniu kręgowym oraz układzie ruchu, których odwrócenie bywa czasochłonne. Wytwarzają się przykurcze stawowe oraz punkty spustowe, co potęguje ból. Chorzy zaczynają być apatyczni, drażliwi, mają problemy z koncentracją i pamięcią. Ból często zaburza życie seksualne. Dlatego też należy tak dobierać metody leczenia rwy kulszowej, aby umożliwić jak najszybszy powrót do zdrowia.

 

Rwa kulszowa – leczenie farmakologiczne

Typowo stosowane leki jedynie częściowo usuwają ból, a ich działanie jest przede wszystkim objawowe. Nie działają one lub działają w sposób niewystarczający na przyczynę bólu, jakim jest ucisk na korzeń nerwowy i jego zapalenie. Poza tym ból towarzyszący rwie kulszowej jest bólem neuropatycznym i dlatego jego uśmierzenie może wymagać stosowania leków działających bezpośrednio na układ nerwowy. Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne podane ogólnie (tabletki lub zastrzyki) w dużych dawkach i stosowanie przewlekle nie tylko nie gwarantują pełnej i trwałej poprawy, ale mogą wręcz szkodzić, uszkadzając organy wewnętrzne, takie jak żołądek, nerki i wątroba. Leczenie rwy kulszowej witaminami takimi jak witamina B12 lub B1 nie pomaga i nie ma żadnego uzasadnienia. Leki podawane w zastrzykach domięśniowych działają jedynie przez krótki czas. Po zaprzestaniu ich działania zapalenie ponownie się nasila, a ból wraca. Należy stosować leki, które działają 24 godziny na dobę. Maść rozgrzewająca bądź chłodząca, jak na przykład maść końska działa jedynie objawowo stymulując zakończenia nerwowe i w pewnym stopniu maskując ból. Wśród leków podawanych ogólnie największą wartość w leczeniu rwy kulszowej mają preparaty posiadające właściwości przeciwzapalne, gdyż zmniejszają zapalenie, którym ogarnięty jest korzeń nerwowy.

 

Leczenie operacyjne

W najcięższych przypadkach nie da się uniknąć leczenia operacyjnego.Wystąpienie jednego z wyżej wymienionych objawów alarmowych stanowi wskazanie do niezwłocznego leczenia operacyjnego, które jest przeprowadzane przez neurochirurga lub ortopedę.

 

Rehabilitacja

Rehabilitacja w leczeniu rwy kulszowej ma znaczenie pomocnicze. Jakkolwiek nie działa ona na przyczynę bólu, jednak pomaga w usprawnianiu pacjenta, poprawie siły mięśni oraz zapobieganiu i/lub niwelowaniu przykurczów stawowych poprzez ćwiczenia rozciągające. Rehabilitacja ma szczególne znaczenie przypadku rwy kulszowej z porażeniem. Fizjoterapia powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjenta i przeprowadzana przez doświadczonego terapeutę. Przykładem fizykoterapii są ćwiczenia stosowane w metodzie McKenziego lub Ortopedyczna terapia manualna – OMT Kaltenborn-Evjenth Konzept. Stosowanie metod leczenia takich jak TENS (transcutaneous electrical nerve stimulation – przezskórna stymulacja nerwów) lub masaż powoduje tymczasowe zmniejszenie odczuwania bólu w stymulowanych miejscach.

 

Domowe sposoby leczenia

Stosowanie domowych i naturalnych metod leczenia rwy kulszowej, takich jak ciepłe okłady, kompresy, ćwiczenia i rozciąganie należy najpierw skonsultować z lekarzem. Przyczyn bólu pleców i nóg jest bardzo wiele i tylko doświadczony specjalista po dokładnym zbadaniu pacjenta może poprawnie zdiagnozować przyczynę bólu i zalecić odpowiednie leczenie, które zapewni możliwie jak najszybszą ulgę w cierpieniu.

 

Leczenie metodami medycyny alternatywnej

Metodą alternatywną, mogącą mieć pomocnicze zastosowanie w leczeniu rwy kulszowej, która jednak nie zastępuje leczenia przyczyny bólu, jest akupunktura. Doświadczony terapeuta może chwilowo zmniejszyć uczucie bólu i rozluźnić mięśnie. Akupunktura jest sztuką i nie polega na wkłuwaniu igieł według książkowych przepisów. W tej sztuce najważniejsza jest głęboka komunikacja z pacjentem oraz poczucie przepływu energii Czi podczas nakłucia igłą. Metody takie jak leczenie pijawkami (hirudoterapia), bioenergoterapia, homeopatia nie są skuteczne. Kręgarstwo inaczej zwane chiropraktyką nie leczy rwy kulszowej, gdyż wysuniętego dysku nie można z powrotem wstawić lub wepchnąć. Dysk jest zlokalizowany od strony brzucha, dlatego jego „nastawianie” bądź wstawianie go na miejsce poprzez uciskanie grzbietu, skręcanie tułowia bądź uderzanie pleców jest fizycznie niemożliwe, a stosowanie agresywnych manewrów na chorym kręgosłupie może być niebezpieczne.

 

Rwa kulszowa, a sport

Uprawianie sportu ma kluczowe znaczenie dla zdrowia oraz pełnego czerpania radości z życia. Ćwiczenia fizyczne powodują wyzwolenie się endorfin, które naturalnie zmniejszają odczuwanie bólu i poprawiają nastrój. Umiarkowany aerobowy wysiłek fizyczny poprawia ukrwienie organizmu i przyczynia się do szybszego usuwania mediatorów zapalenia z organizmu. Podczas leczenia rwy kulszowej treningi powinny zostać odpowiednio dostosowane, tak aby przyczyniały się do poprawy zdrowia, a nie powodowały zaostrzenie bólu. Uprawianie sportu u pacjentów z rwą kulszową powinno być wcześniej skonsultowane ze specjalistą, a poniższy tekst jest przeznaczony jedynie dla celów informacyjnych.

 

Bieganie

Podczas biegania należy dążyć do zminimalizowania ruchu pionowego (góra-dół) kręgosłupa. Ruch taki powoduje powstanie przeciążeń, tak że siła działająca na kręgosłup staje się większa. W związku z tym należy zmniejszyć prędkość biegu lub tymczasowo zamienić bieganie na chodzenie. W miarę poprawy dolegliwości można stopniowo wracać do intensywnego biegania.

 

Siłownia

Osobny artykuł: Rwa kulszowa, a siłownia
Podczas leczenia rwy kulszowej nie należy wykonywać ćwiczeń dodatkowo obciążających kręgosłup, czyli trzymania ciężaru w rękach lub na barkach siedząc lub stojąc. U części pacjentów w miarę ustępowania objawów i pod okiem doświadczonego specjalisty można stopniowo wracać do obciążania kręgosłupa.

 

Pływanie i ćwiczenia na basenie

Ćwiczenia na basenie często przynoszą ulgę, gdyż w wodzie ciało staje się lżejsze i obciążenie kręgosłupa zmniejsza się. U większości pacjentów najlepsze wyniki uzyskuje się w wodzie o temperaturze 29-34.4°C, gdyż ciepła woda rozluźnia napięte mięśnie, co zmniejsza ból i pomaga w rozciąganiu.

 

Joga

Joga: stosowanie jogi w rwie kulszowej powinno być uprzednio skonsultowane ze specjalistą. Niektóre z pozycji jogi mogą powodować wzmożony ból i są często przeciwwskazane, natomiast inne mogą w pewnych sytuacjach przynosić ulgę. Tylko po dokładnym zbadaniu pacjenta można stwierdzić, które pozycje mogą być pomocne, a których należy unikać.